Matapos ang ilang linggong pananahimik at hindi pagdalo sa mga imbestigasyon ng Senado at Kamara, sa wakas ay lumutang na si dating House Speaker Martin Romualdez. Umaga ng Setyembre 14, 2025, nagtungo siya sa tanggapan ng Independent Commission for Infrastructure (ICI) sa Taguig City para harapin ang mga tanong kaugnay ng kontrobersyal na flood control projects na sinasabing ghost projects. Ngunit imbes na maging positibo ang pagtanggap ng publiko sa kanyang pagdalo, mas lalo pa siyang binatikos ng mga mamamayan online — dahil umano’y “scripted,” “huli na,” at “palusot lang” ang naging kilos ni Romualdez.

Ano ang nangyari?

Pasado alas-nuwebe ng umaga nang dumating si Romualdez sa ICI, kasunod ni DBM Secretary Amenah Pangandaman. Bagama’t hindi miyembro ng bicameral conference committee, sinabi ni Romualdez na handa siyang tumulong, magbahagi ng impormasyon, at tumugon sa lahat ng tanong ng komisyon.

Ayon sa kanya, “I will share any and all information to help determine the truth and to give all the facts.” Dagdag pa niya, nais niyang liwanagin ang mga isyu sa pamamagitan ng ebidensya at hindi sa “political noise or speculation.”

Ngunit tila hindi kumbinsido ang publiko.

Publiko: “Bakit ngayon lang?”

Marami sa mga netizens ang agad naglabas ng kanilang hinanakit online. Isa sa mga pinaka-umalingawngaw na tanong: “Bakit hindi siya nagpakita sa Senado at Kongreso, pero sa ICI biglang lumitaw?” Marami rin ang nagsabing tila pinili ni Romualdez ang mas “kontroladong” kapaligiran ng ICI kaysa sa live public hearings ng Senado, kung saan hindi siya mapipigilang tanungin ng masinsinan.

Ang ICI ay isang independent body na binuo ni Pangulong Bongbong Marcos Jr. upang tumutok sa mga anomalya sa mga infrastructure project — ngunit marami ang hindi kumpiyansa dito. Isa sa mga rason? Ang mismong presidente ang pumili ng mga miyembro ng komisyon.

“Paano magiging patas ang imbestigasyon kung ang mga miyembro ay itinalaga ng presidente na kaalyado niya sa pulitika?” tanong ng isang religious group na sumusuporta sa transparency ng proseso.

Ang isyu ng ghost projects

Kabilang sa mga iniimbestigahan ay ang tinaguriang ghost flood control projects, na sinasabing nakakuha ng milyong-milyong pondo kahit wala namang aktwal na proyekto sa lupa. Isa si Romualdez sa mga itinuturong may pangunahing papel sa pagpapalakad at pag-apruba ng mga ito.

Isa pa sa mga nabanggit sa imbestigasyon ay si dating Ako Bicol Party-list Representative Zaldi Co, na ngayo’y wala na sa bansa. Ayon sa ulat, inaasahan sana siyang dadalo kasama ni Romualdez, ngunit hindi ito natuloy.

Pinaghandaan o minadali?

Ayon sa mga ulat, dalawang beses nang naimbitahan si Romualdez ng ICI bago siya tuluyang sumipot. Una noong Oktubre 1, na hindi niya nadaluhan, at muling ipinatawag noong Oktubre 7. Ngayong Oktubre 14 lang siya nagpakita.

Sa kanyang pagharap, ilang tanong lang ang sinagot ng dating speaker sa media bago siya agad pumasok sa loob ng ICI office para sa closed-door inquiry.

Hindi rin malinaw kung isinumite na niya ang kanyang Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN) na hinihingi rin sa kanya. Nang tanungin siya kung handa ba siyang i-release ito, sagot niya, “At the instance of the commission, I will do.”

Ngunit para sa marami, ang kanyang mga sagot ay “paikot” at tila hindi nagdadala ng konkretong detalye na makakatulong sa kaso.

“Damage control lang ito”

Marami sa publiko ang naniniwala na ang biglaang pagsulpot ni Romualdez sa ICI ay hindi dahil sa kagustuhang tumulong kundi para lamang maglinis ng pangalan sa gitna ng kaliwa’t kanang paratang.

“Kung wala siyang tinatago, bakit hindi siya humarap agad sa Senado?” ani ng isang netizen sa social media. “Ngayon pa siya lalabas, na parang gusto lang ayusin ang imahe niya.”

Dagdag pa ng iba, tila ginagamit ang ICI bilang alternatibong paraan upang makaiwas sa mas mahigpit at live na imbestigasyon sa Kongreso, kung saan mas madali siyang mapatutsadahan at kwestyunin.

May accountability ba talaga?

Habang ipinapakita ni Romualdez ang kanyang “pagtutulungan” sa imbestigasyon, malinaw na nananatiling malaki ang tanong ng taumbayan: Makakamit ba talaga ang hustisya? O isa na namang high-profile political scandal ito na matatabunan na lang ng susunod na balita?

Hindi rin malinaw kung may timeline ang ICI sa pagsasampa ng kaso kung sakaling mapatunayan ang pananagutan ng mga sangkot. Sa ngayon, ang mga imbestigasyon ay nananatiling sarado sa publiko — isa rin ito sa matinding inaalma ng sambayanan.

Kung ang layunin ng ICI ay ibalik ang tiwala ng publiko sa gobyerno, tila kailangan nitong magpakita ng mas matibay na ebidensya ng pagiging patas, transparent, at hindi scripted ang mga kilos.

Handa ba siyang bumalik?

Tinanong si Romualdez kung babalik pa siya sa ICI kung kakailanganin. Sagot niya: “I’m ready to come back to the commission anytime I’m invited.” Ngunit muli, para sa marami, hindi sapat ang mga salita. Ang inaantay ng publiko ay kilos — at pananagutan.

Sa kasalukuyan, ang taumbayan ay nakatingin sa ICI: Magiging instrumento ba ito ng tunay na hustisya, o isa lamang itong maskara sa isang mas malalim na laro ng kapangyarihan?