Noong Abril 17, 1975, matapos ang limang taon ng digmaan, pumasok ang mga sundalo ng Khmer Rouge sa Phnom Penh, ang kabisera ng Cambodia. Sa paningin ng marami, ito ang wakas ng kaguluhan. Pero sa likod ng itim na uniporme, malamig na titig, at pulang panyo sa leeg ng mga batang rebolusyonaryo, nagsimula ang isa sa pinakamadilim na kabanata sa kasaysayan ng Asya — ang ‘Year Zero’ ni Paul Pot.

Ang layunin: burahin ang lumang lipunan at magsimula ng bago. Ang naging resulta: higit dalawang milyong patay.

Isang Tahimik na Bata, Isang Madugong Hinaharap

Ipinanganak bilang Salot Sar noong 1925, si Paul Pot ay mula sa isang mayamang pamilyang magsasaka. Tahimik, masunurin, at mahiyain—tila wala sa pagkatao niya ang magiging diktador. Ngunit habang lumalaki sa ilalim ng French colonial rule, nakita niya ang malupit na agwat ng mayaman at mahirap. Ito ang nag-ugat ng kanyang hinanakit at pagnanais ng pagbabago.

Nang makapag-aral siya sa France noong 1950, doon siya nahulog sa ideolohiya ng komunismo. Nakilala niya ang mga kaisipan nina Karl Marx, Lenin, at Mao Zedong. Sa kanyang pagbabalik sa Cambodia, dala niya ang radikal na paniniwalang ang tanging paraan upang magkaroon ng tunay na pagbabago ay ang tuluyang pagbuwag ng umiiral na sistema.

Ang Pag-usbong ng Khmer Rouge

Habang tahimik siyang nagtatrabaho bilang guro, lihim niyang binubuo ang kilusang komunista sa ilalim ng alyas na Paul Pot. Mula sa mga kagubatan, kasama ang mga aktibista at intelektwal, itinatag nila ang Khmer Rouge—isang armadong kilusan na layuning baguhin ang Cambodia sa isang agraryong komunistang estado.

“Kapag tayo ang namuno, magsisimula muli ang Cambodia sa year zero,” wika ni Paul Pot. Lahat ng lumang institusyon—edukasyon, relihiyon, pera, at negosyo—ay kailangang mawala. Sa kanyang paningin, ang tanging paraan upang magkaroon ng lipunang pantay-pantay ay sa pamamagitan ng marahas at ganap na pagbura ng nakaraan.

Panlilinlang at Pag-asa

Nang pinatalsik si Prince Norodom Sihanouk noong 1970, ginamit ni Paul Pot ang pangalan nito upang linlangin ang mga mamamayan. Marami ang sumama sa Khmer Rouge, hindi dahil naniniwala sila sa komunismo kundi dahil inakala nilang lumalaban sila para sa dating hari.

Habang binobomba ng Amerika ang mga kanayunan ng Cambodia sa kasagsagan ng Vietnam War, lalong lumakas ang kilusan ni Paul Pot. Sa bawat pagsabog, lumalaki ang galit ng mga mamamayan—isang galit na pinakinabangan ng Khmer Rouge upang palakasin ang kanilang puwersa.

Ang Simula ng Impyerno: Year Zero

Nang makuha na ng Khmer Rouge ang buong bansa, agad na ipinatupad ni Paul Pot ang kanyang matagal nang plano. Pinalikas ang buong lungsod ng Phnom Penh. Ayon sa mga sundalo, tatlong araw lang daw ang pag-alis. Ngunit ang “tatlong araw” na iyon ay hindi na natapos. Mula sa lungsod, milyon-milyon ang pinilit maglakad papunta sa mga kanayunan.

Sinimulan ni Paul Pot ang “Year Zero” — isang bagong simula kung saan wala dapat lumang kaalaman o impluwensya. Tanggal ang pera. Sinara ang mga paaralan. Sinunog ang mga templo. Pinatay ang mga monghe, guro, at sinumang pinaghihinalaang marunong o may impluwensiya ng kanluran. Maging ang pagsusuot ng salamin ay sapat nang dahilan upang mapaghinalaang intelektwal—at mapatay.

Gutom, Takot, at Walang Laya

Araw-araw, mula madaling araw hanggang gabi, pinagtatrabaho ang mga tao sa mga sakahan. Halos walang pagkain. Walang pahinga. Ang sinumang magpakita ng kahinaan ay agad na tinuturing na taksil. Sa mga communal farms, bawat kibot ay binabantayan. Ang mga bata ay tinuruan na ang rebolusyon ay mas mahalaga kaysa sa pamilya. Maraming anak ang nagsumbong sa sariling magulang. At maraming magulang ang hindi na muling nakita.

Sa mga bilangguan gaya ng kilalang Tuol Sleng (S-21), libo-libong inaakusahan ang pinahirapan. Pinipilit silang umamin ng kasalanan, madalas gawa-gawa lamang. Kapag umamin, diretso sa bitay. Mas mabuti nang patayin ang inosente kaysa palampasin ang isang kalaban—ito ang prinsipyo ng rehimeng Paul Pot.

Walang Diyos, Walang Kalayaan, Walang Boses

Ipinagbawal ang lahat ng relihiyon. Ang mga monghe ay pinilit magsaka, at ang panalangin ay tinuring na krimen. Ang musika at sining ay ipinagbabawal maliban sa mga kantang pumupuri sa rebolusyon. Ang kultura ng Cambodia ay halos mabura.

Habang unti-unting nauubos ang populasyon sa gutom, sakit, at pagod, lumalala rin ang paranoya ni Paul Pot. Pati mga dati niyang kasama sa rebolusyon ay pinaghinalaang traydor. Isa-isa silang dinakip at pinatay.

Ang Pagbagsak

Pagsapit ng 1978, nagsimula nang umatake ang Vietnam sa hangganan ng Cambodia dahil sa mga insidente ng pag-atake ng Khmer Rouge. Hindi ito pinansin ni Paul Pot. Ngunit noong Enero 1979, pumasok ang libo-libong sundalo ng Vietnam. Sa loob lamang ng ilang linggo, bumagsak ang Phnom Penh. Tumakas si Paul Pot at ang natitirang liderato ng Khmer Rouge papuntang kagubatan.

Natapos ang impyernong rehimeng nagtagal ng apat na taon, ngunit ang sugat sa puso ng Cambodia ay malalim at matagal bago maghilom.

Isang Madilim na Paalala

Sa isipan ni Paul Pot, ang kanyang rebolusyon ay hindi kailanman nabigo. Para sa kanya, ito ay bahagi lamang ng proseso. Ngunit sa harap ng milyon-milyong bangkay, libo-libong wasak na pamilya, at bansang lugmok sa takot at gutom, isa lamang ang malinaw: Si Paul Pot ay naging simbolo ng pinakamalupit na mukha ng rebolusyon.

Ang kanyang pangalan ay mananatiling babala — na kahit ang ideyolohiyang may layuning pantay-pantay, kapag ginamit nang walang puso at konsensiya, ay kayang magbunga ng walang kapantay na karahasan.