Mga Aso ang Humukay sa Libingan Nang Buksan ang Kabaong, Lahat ay Napasigaw  sa Takot - YouTube

Sa isang maliit na baryo sa Quezon, nakatira si Aling Rosa, isang biyuda na kilala sa tahimik at mahinahong pamumuhay. Mayroon siyang nag-iisang anak na si Liza, isang dalagang masayahin at puno ng pangarap. Ngunit limang taon na ang nakalipas mula nang bawian ng buhay si Liza dahil sa matinding sakit sa baga. Simula noon, naging mailap sa tao si Aling Rosa, mas piniling mag-isa at inaalagaan na lamang ang kanyang dalawang aso—sina Budo at Sisi—na siyang natira sa kanya.

Isang madaling-araw ng Nobyembre, habang malabo pa ang sinag ng araw, nagising si Aling Rosa sa kakaibang ingay. Tahol nang tahol sina Budo at Sisi, kasabay ng tunog ng lupa na binubungkal. Agad siyang lumabas at nakita ang dalawang aso na tila may hinuhukay na lubhang malapit sa lumang puntod sa likod ng kanilang bahay—ang puntod ni Liza.

Kinabahan si Aling Rosa. “Hoy! Tumigil kayo!” sigaw niya, ngunit tila wala sa sarili ang mga aso, para bang may inaabot sa ilalim. Sa kaba, tinawag niya ang dalawang kapitbahay, sina Mang Fred at Aling Marites, upang tulungan siyang pigilan ang mga hayop. Ngunit huli na—ang takip ng puntod ay bahagyang gumalaw at ang kabaong ay lumitaw mula sa basang lupa.

Napatingin silang lahat sa isa’t isa, nanginginig. May isang katahimikan bago magsalita si Mang Fred, “Rosa… bubuksan ba natin?”

Hindi makasagot si Aling Rosa. Nanginginig ang kanyang mga kamay habang inilalapit ang sarili sa kabaong. Nang mabuksan ito, sabay-sabay silang napaatras. Si Aling Marites ay napasigaw, at si Mang Fred ay natulala.

Sa loob ng kabaong, hindi kalansay o buto ang bumungad sa kanila. Nandoon si Liza—buo pa rin ang katawan, para bang natutulog lamang. Ang balat niya ay maputla ngunit walang bakas ng pagkabulok. Ang kanyang mga labi ay bahagyang nakangiti, at sa dibdib niya, may isang maliit na kahon na tila bago lamang inilagay.

Humarap si Mang Fred, “Rosa… imposible ‘to. Limang taon na siyang nakalibing.”

Nangingilid ang luha ni Aling Rosa. Mabigat ang kanyang dibdib, pero alam niyang dumating na ang sandaling matagal na niyang iniiwasan. Binuksan niya ang maliit na kahon sa dibdib ng anak, at doon nakita ang isang sulat at isang kuwintas na may larawan nilang mag-ina.

Sa sulat, nakasulat sa kamay ni Liza:

“Nanay, alam kong hindi mo na mababasa ito habang ako’y buhay. Pero kung sakaling makita mo, ibig sabihin, dumating na ang oras na kailangan mo nang malaman. Hindi ako umalis nang walang laban. At hindi ako tuluyang nawala—dadalhin ng pag-ibig mo ako pabalik sa iyo.”

Nang mabasa ito, bumagsak ang luha ni Aling Rosa. Naramdaman niya ang malamig na hangin na dumampi sa kanyang pisngi, at tila may narinig siyang bulong sa kanyang tenga—isang tinig na pamilyar at mahal: “Ma, mahal na mahal kita.”

Mula nang araw na iyon, ipinahukay at inilipat ni Aling Rosa ang puntod ni Liza sa isang lugar na mas maliwanag, malapit sa hardin. At tuwing gabi, nakikita niyang nakahiga sina Budo at Sisi malapit dito, tahimik, para bang may binabantayan.

Hindi na muling pinag-usapan ng mga kapitbahay ang nangyari, ngunit nanatiling misteryo sa buong baryo kung paano nanatiling buo ang katawan ni Liza at kung bakit may bagong kahon sa kanyang dibdib. Para kay Aling Rosa, hindi na mahalaga ang paliwanag. Ang mahalaga, muling binuhay ng gabing iyon ang alaala at pagmamahal sa kanyang anak—at iyon ang kayamanang walang hanggan.