Araw-araw, pag-uwi ko galing trabaho, sumasalubong sa akin ang tunog ng maliliit na paa sa kahoy na sahig, halakhak ng mga bata, at yakap mula sa aking asawa, si Liza. Ngunit sa bawat araw na iyon, may lihim akong buntong-hininga. Hindi dahil sa pagod sa trabaho, kundi dahil sa isang bagay na matagal ko nang itinatago—lahat ng anak ko ay babae.

Apat silang lahat—si Julia, 10; si Karla, 8; si Mica, 6; at ang bunso naming si Sophie, 4. Mahal ko silang lahat, oo. Pero sa likod ng aking ngiti, may pakiramdam ng pagkukulang. Lumaki ako sa paniniwalang mahalaga ang magkaroon ng anak na lalaki—magpapatuloy ng apelyido, magdadala ng pangalan, at magiging “tagapagmana” ng lahat ng aking pinaghirapan. Hindi ko sinabi kahit kanino, pero ramdam ni Liza. Minsan, kapag nagbibiruan kami, nasasabi niya: “Kung lalaki lang siguro ‘to, mas masaya ka.” Ngumiti lang ako, pero totoo iyon.

Lumipas ang mga taon, napansin kong nawawala na ang gana kong umuwi agad pagkatapos ng trabaho. Mas gusto kong magtagal sa opisina, o mag-inom kasama ang mga kaibigan. Kapag nasa bahay, mas tahimik ako, madalas nakatutok sa TV o cellphone. Liza pilit kinakausap ako, pero kadalasan wala akong sagot. Isang gabi, habang natutulog ang mga bata, kinausap ako ni Liza. “Anong nangyayari sa’yo? Parang malayo ka na sa amin.” Hindi ko masabi ang totoo. “Wala lang. Pagod lang.” Pero sa loob-loob ko, iniisip ko: Ito na ba ‘yun? Puro babae ang anak ko, at tatanda akong walang anak na lalaki…

Isang Sabado ng umaga, habang nag-aalmusal kami, nakatingin ako sa apat na anak ko. Ang iingay nila, nagtatawanan, nag-aagawan sa tinapay. Imbes na matuwa, may malamig na pakiramdam sa puso ko. Pagkatapos ng ilang linggo ng tahimik na pag-iisip, nag-impake ako ng ilang damit, at isang gabi, kinausap ko si Liza. “Aalis muna ako… hindi ko alam kung kailan babalik.” Umiiyak siya, pero wala akong paliwanag. Hindi ko kayang sabihin ang totoo—na iniwan ko sila dahil hindi nila natugunan ang isang hangaring pinanghahawakan ko mula pagkabata. Lumabas ako ng bahay habang umiiyak ang mga anak ko sa likod. Ang bunso, si Sophie, hinabol pa ako, pero hindi ko nilingon.

Lumipat ako sa kabilang lungsod, nakituloy muna sa isang kaibigan. Sa simula, pakiramdam ko magaan. Wala akong iyakan ng bata sa gabi, walang responsibilidad. Pero habang lumilipas ang mga linggo, may nararamdaman akong kakaiba—isang kalungkutan na hindi ko maipaliwanag. Kapag nakakakita ako ng mag-amang naglalakad sa parke, parang may kumukurot sa puso ko. Naiisip ko kung ano na ang ginagawa ng mga anak ko. Naaalala ko ang boses ni Sophie tuwing tatawag siya sa akin: “Papa, uwi ka na po.” Hindi ko sinasagot ang mga tawag ni Liza. Hanggang sa tumigil na sila sa pagtawag.

Isang taon ang lumipas. Isang gabi, habang nag-iisa ako sa inuupahan kong kwarto, nahulog mula sa isang lumang kahon ang litrato naming pamilya—naka-birthday hat si Sophie, at ako naman may hawak na cake. Ngumiti ako nang mapait. Noon ko naramdaman ang bigat ng lahat ng nawala. Kinabukasan, nag-impake ako at sumakay sa bus pauwi.

Pagdating ko sa bahay, nanginginig ang kamay ko habang kumakatok. Binuksan ni Liza ang pinto—payat siya, halatang puyat, pero walang galit sa mata. Sa likod niya, may mga maliliit na paa na nagmamadaling tumakbo. Tumakbo si Sophie at niyakap ang binti ko nang mahigpit. Tumingala siya sa akin, ngumiti, at sinabi ang mga salitang sumira sa lahat ng pader na itinayo ko sa puso ko: “Papa, kahit wala kang anak na lalaki, ikaw pa rin ang pinakamagaling na tatay sa buong mundo.”

Parang binagsakan ako ng langit at lupa sa sandaling iyon. Napaupo ako at niyakap silang lahat. Doon ko lang naintindihan—hindi mahalaga kung lalaki o babae ang anak ko. Ang mahalaga, ako ang kanilang ama, at ako ang bubuo sa mundong ginagalawan nila. Simula noon, tinapon ko na ang maling paniniwalang matagal kong pinanghawakan. Araw-araw, umuuwi ako nang mas maaga. Pinapanood ko silang maglaro, tinutulungan sa assignments, at tinuturoan ng mga bagay na alam ko. Hindi ko na hinanap ang “tagapagmana” ng apelyido ko—dahil ang tunay na pamana ay ang oras, pagmamahal, at alaala na maiiwan ko sa kanila. At sa bawat yakap ng mga anak kong babae, alam kong mas mayaman ako kaysa sa kahit sinong ama na may anak na lalaki.