Sa isang maliit at siksikang kwarto ng pampublikong ospital, nakaupo si Elena sa tabi ng kanyang inang si Aling Rosa. Ang tunog ng monitor na tumutunog nang mabagal ay tila countdown sa natitirang oras ng kanyang ina. May malubhang sakit sa bato si Aling Rosa at kailangan ng agarang transplant, bagay na imposible para sa isang tulad nilang nagtitinda lang ng sampaguita sa simbahan. Ubos na ang luha ni Elena. Ubos na rin ang kanilang kakarampot na ipon. Sa gitna ng kanyang kawalan ng pag-asa, lumapit sa kanya ang isang lalaking naka-itim na amerikana—ang personal na abogado ng pinakamayamang haciendero sa kanilang probinsya, si Don Gustavo.

Ang alok ay simple pero nakakagimbal. Sagot ni Don Gustavo ang lahat ng pagpapagamot kay Aling Rosa, pati na ang kidney transplant at lifetime medication nito. Bibigyan din sila ng bahay at lupa at sapat na puhunan. Pero may isang kapalit: Kailangang pakasalan ni Elena si Don Gustavo sa lalong madaling panahon. Walang ligawan, walang romansa, isang kasal sa papel. Sa edad na bente, isusuko ni Elena ang kanyang pangarap na makapag-asawa ng lalaking mahal niya para sa buhay ng kanyang ina. Dahil sa desperasyon, at dahil mahal na mahal niya ang kanyang ina, pumikit si Elena at lumagda sa kontrata. “Gagawin ko po,” nanginginig niyang sagot.

Agad kumalat ang balita sa buong bayan. Ang kasal ay naging sentro ng tsismis. “Napakakapal ng mukha ng babaeng ‘yan,” bulong ng mga kapitbahay. “Pera lang ang habol sa matanda!” sigaw ng iba. Nang dumating ang araw ng kasal, walang magarang gown si Elena. Isang simpleng puting bestida lang ang suot niya. Si Don Gustavo naman, na nakaupo sa wheelchair at bakas na ang panghihina ng katawan, ay tahimik lang. Walang ngiti sa mga labi nito, pero may lungkot sa mga mata. Matapos ang seremonya, iniuwi na si Elena sa mansyon ng mga de Villa.

Ang buhay sa mansyon ay hindi tulad ng iniisip ng iba. Ang akala ng mga tao ay magiging sunud-sunuran si Elena o di kaya ay aastang donya. Pero ang totoo, hiwalay sila ng kwarto ni Don Gustavo. Walang nangyaring “honeymoon.” Ang tanging papel ni Elena sa bahay ay maging tagapag-alaga. Siya ang nagpapakain sa matanda, nagbabasa ng dyaryo tuwing umaga, at nagtutulak ng wheelchair nito sa hardin tuwing hapon. Sa mga unang araw, mailap ang Don. Masungit ito at madalas ay hindi umiimik. Pero dahil likas na mabuti ang puso ni Elena, pinagtuunan niya ito ng totoong malasakit.

Ang tunay na kalaban ni Elena ay hindi ang matanda, kundi ang tatlong anak ni Don Gustavo na sina Rico, Beatrice, at Mateo. Sila ay mga ganid sa mana at matagal nang hinihintay ang pagpanaw ng ama. Tuwing bibisita sila sa mansyon, ipinaparamdam nila kay Elena na isa itong basura. “Huwag kang mag-feeling na asawa ka ni Daddy,” duro ni Beatrice kay Elena habang kumakain sila ng hapunan. “Katulong ka lang na may kontrata. Kapag namatay si Daddy, palalayasin ka namin dito na walang dala kundi ang duster mo.” Tahimik lang na yumuyuko si Elena. Tinitiis niya ang lahat para sa kanyang ina na ngayon ay unti-unti nang gumagaling sa ospital.

Lumipas ang mga linggo at may nagbago kay Don Gustavo. Nagsimula itong magkwento kay Elena. Ikinuwento niya ang kanyang kabataan, ang kanyang mga pagsisisi, at ang lungkot ng pagiging mayaman pero walang totoong nagmamahal. Nalaman ni Elena na kaya nagpakasal ang Don ay dahil ayaw nitong mamatay na mag-isa. Ang mga anak niya ay bibisita lang kapag hihingi ng pera. Sa maikling panahon, naging magkaibigan sila. Naramdaman ni Elena na sa likod ng yaman at kasungitan, isa lang itong matandang uhaw sa aruga. Tinuring niya itong parang sariling lolo. Pinagluluto niya ito ng lugaw, kinakantahan bago matulog, at pinupunasan ang noo kapag nilalagnat. “Salamat, Hija,” madalas na ibulong ng Don bago ito makatulog. “Salamat at dumating ka.”

Dumating ang eksaktong isang buwan matapos ang kasal. Isang madilim na gabi, inatake sa puso si Don Gustavo. Isinugod siya sa ospital pero sadyang mahina na ang kanyang katawan. Bago siya nalagutan ng hininga, hinawakan niya nang mahigpit ang kamay ni Elena. “Nasa… nasa safe… ang sagot…” iyon ang huling mga salita niya bago siya tuluyang namaalam. Umiyak si Elena nang totoo. Hindi dahil sa nawalan siya ng benefactor, kundi dahil nawalan siya ng kaibigan.

Sa burol, nagdatingan ang mga anak. Wala silang luha. Ang nasa mukha nila ay inip at kasakiman. Agad nilang pinaalis si Elena sa tabi ng kabaong. “Alis diyan! Wala ka nang karapatan dito! Patay na si Daddy, tapos na ang palabas mo!” sigaw ni Rico. Gusto na nilang palayasin si Elena agad-agad, pero pinigilan sila ng abogado ng pamilya na si Attorney Valdez. “Maghintay kayo. May huling bilin ang Don. Babasahin ang Last Will and Testament pagkatapos ng libing.”

Nang mailibing na si Don Gustavo, nagtipon-tipon ang lahat sa malawak na sala ng mansyon. Nandoon ang mga anak, mga kamag-anak, at si Elena na nakaupo sa isang sulok, suot ang itim na damit, at tahimik na lumuluha. Ang tingin sa kanya ng mga anak ay parang isang insekto na handa nilang tapakan. Sigurado silang walang makukuha si Elena dahil may pre-nuptial agreement silang pinapirmahan dito noon.

Binuksan ni Attorney Valdez ang testamento. “Ako, si Gustavo de Villa, nasa tamang pag-iisip, ay iniiwan ang aking huling habilin.” Tahimik ang lahat. “Sa aking mga anak na sina Rico, Beatrice, at Mateo… binibigyan ko kayo ng tig-i-isang milyong piso.” Nagulat ang tatlo. “Isang milyon?! Barya lang ‘yon sa yaman ni Daddy! Nasaan ang mga hacienda? Ang mga building? Ang mga stocks?!” sigaw ni Mateo.

“Patapusin niyo ako,” seryosong sabi ng abogado. “Ang natitirang 95% ng aking kayamanan, kasama na ang mansyon na ito, ang mga lupain sa probinsya, at ang lahat ng aking negosyo… ay ipinamamana ko sa aking nag-iisang legal na asawa at tanging taong nagmahal sa akin nang totoo sa aking huling sandali… kay Mrs. Elena de Villa.”

Parang binagsakan ng bomba ang mansyon. Nanlaki ang mga mata ni Elena. Nagwala ang mga anak. “Hindi pwede ‘yan! Niloko niya ang Daddy! Pera lang ang habol niya! Kukuha kami ng abogado! Babawiin namin ang lahat!” sigaw ni Beatrice na akmang sasabunutan si Elena pero hinarang siya ng mga guard.

“May isa pa,” sabi ni Attorney Valdez. Inilabas niya ang isang lumang leather notebook—ang diary ni Don Gustavo. “Ito ang paliwanag ng Don kung bakit niya ito ginawa. At kung bakit niya pinakasalan si Elena.” Binasa ng abogado ang laman ng diary sa harap ng lahat. Ang bawat salita ay tila punyal na tumatarak sa puso ng mga nakarinig.

“Mahal kong Elena,” panimula ng sulat sa diary. “Alam kong nagtataka ka kung bakit kita pinili. Alam kong iniisip ng lahat na isa akong matandang hukluban na bumili ng batang asawa. Pero may sikreto akong dadalhin sa hukay na ngayon ko lang aaminin.

Tatlumpung taon na ang nakalilipas, may isa akong matalik na kaibigan at business partner. Siya si Roberto, ang iyong ama. Noong nagsisimula pa lang kami, nagkaroon ako ng malaking utang at nasilaw ako sa pera. Ninakaw ko ang share niya sa kumpanya. Pinalabas kong nalugi kami at iniwan ko siya sa ere. Dahil doon, naghirap ang pamilya niyo. Namatay si Roberto sa sama ng loob at hirap ng pagtatrabaho, habang ako ay yumaman gamit ang perang dapat ay sa kanya.”

Napahawak sa bibig si Elena. Ang kanyang ama, na namatay noong bata pa siya, ay dating partner pala ng Don?

Nagpatuloy ang pagbabasa. “Ilang dekada akong dinalaw ng aking konsensya. Nakita ko kung paano lumaki ang mga anak ko na naging tamad, waldas, at walang respeto dahil sa luhong ibinigay ko—luhong galing sa nakaw. Nang malaman kong may sakit ako at bilang na ang araw ko, hinanap kita, Elena. Nakita kitang nagtitinda ng sampaguita, nakita ko ang hirap niyo ng nanay mo. Nakita ko sa mga mata mo ang kabutihan ni Roberto.”

“Hindi kita pinakasalan dahil sa laman. Pinakasalan kita dahil ito ang pinakamabilis at pinakasiguradong paraan para maibalik sa’yo ang lahat ng ninakaw ko sa pamilya niyo nang hindi ito mahaharang ng mga ganid kong anak. Ang kasal na ito ay hindi tungkol sa pag-ibig na romantiko, kundi tungkol sa pagbabayad-puri at hustisya. Ang yamang ito ay sa’yo talaga, Elena. Matagal na. Ibinabalik ko lang.”

“Huwag mong isipin na utang na loob ang pagpapagamot sa nanay mo. Kulang pa ‘yon sa dinanas ninyo dahil sa kasakiman ko. Sa huling buwan ng buhay ko, napatunayan kong tama ang desisyon ko. Inalagaan mo ako kahit hindi mo ako kadugo. Ipinaramdam mo sa akin ang pagmamahal na hindi ko naramdaman sa sarili kong mga anak. Patawarin mo ako, anak. At salamat.”

Tumahimik ang buong kwarto. Ang mga anak ni Don Gustavo ay natameme, hiyang-hiya, at hindi makatingin kay Elena. Ang babaeng inapi nila at tinawag na “gold digger” ay siya palang tunay na may-ari ng yaman na tinatamasa nila sa loob ng maraming taon. Ang yaman na kinamkam ng kanilang ama mula sa ama ni Elena.

Umiyak si Elena, hindi dahil sa yaman, kundi dahil sa katotohanang nalaman niya. Naintindihan na niya kung bakit malungkot ang mga mata ng Don. Naintindihan na niya kung bakit siya nito pinili.

Sa huli, walang nagawa ang mga anak ni Don Gustavo. Nasa batas ang testamento at inamin mismo ng ama nila ang katotohanan. Pinalayas sila sa mansyon ayon sa bilin ng Don, upang matuto silang tumayo sa sarili nilang mga paa.

Si Elena naman, sa kabila ng kanyang yaman, ay nanatiling mapagkumbaba. Ginamit niya ang pera para magpatayo ng mga ospital para sa mga mahihirap na may sakit sa bato, bilang alaala sa kanyang ina at sa kanyang ama. Hindi niya ginamit ang yaman para maghiganti, kundi para tumulong.

Napatunayan sa kwentong ito na hindi lahat ng nakikita ng mata ay ang buong katotohanan. Minsan, ang inaakala nating masama ay may malalim na dahilan pala. At sa huli, ang hustisya ay laging nahahanap ang daan pabalik sa mga taong may busilak na puso. Ang kasal na inakalang sumpa, ay naging tulay pala ng pagwawasto sa isang malaking pagkakamali ng nakaraan.

Kayo mga ka-Sawi, kung kayo si Elena, mapapatawad niyo ba si Don Gustavo sa ginawa niyang pagnanakaw sa ama niyo noon, kahit na ibinalik niya ang lahat sa huli? I-comment ang inyong saloobin sa ibaba at i-share ang kwentong ito para magsilbing aral sa lahat! 👇👇👇