Senador Rodante D. “Rodan” Marcoleta bilang chairman ng Senate Blue Ribbon Committee ay nasa gitna ng isang malawakang imbestigasyon sa tinaguriang “Philippines: Under Water”—isang motu proprio inquiry na nakatuon sa anomalya sa flood‑control projects. Ayon sa kanyang pahayag noong Setyembre 8, 2025, mula 2022 hanggang 2025 ay na‑alok ang napakalaking P 545.6 bilyon para sa 9,855 flood‑control projects, pero sa nakakabiglang ulat, 15 lang na kontraktor ang nakakuha ng humigit kumulang P 100 bilyon — isang napakalaking porsyento ng badyet para sa limitadong bilang ng mga kontraktor.

Isa sa pinakamatinding akusasyon na inilahad ni Marcoleta ay ang pagkakaroon ng hindi bababa sa 60 suspected “ghost projects” — mga proyekto na ayon sa kanya ay di totoong natapos, substandard, o minsan ay “hindi talaga umiiral kundi nasa dokumento lamang.”  Sinabi niya sa Blue Ribbon hearing na ang mga ito ay “incomplete, substandard … o completely non‑existent structures … fraudulent reports.”

Hindi lang proyekto ang kinuwestiyon niya, kundi kalidad ng materyales: sa isang pagdinig, binabaan niya ang kontraktor sa Calumpit, Bulacan dahil umano sa substandard na gawa — ayon sa kanya, 80% lupa, 15% semento, at 5% bakal lang ang ginagamit sa embankment, na para sa kanya ay malinaw na senyales ng malalim na katiwalian. Inusisa niya rin ang ahensiya ng DPWH kung bakit nagiging ganito ang kalidad ng ilan sa mga flood‑control projects, na posibleng may kaugnayan sa kickback o “cut” para sa ilang opisyal.

Hindi rin nagpahuli si Marcoleta sa usapin ng budget insertions. Sa kanyang opening statement, sinabi niyang ang mga insertion sa badyet ay hindi lang nangyayari sa bicameral conference kundi “nagsisimula sa district level,” kung saan nagkakaroon umano ng “collusion” sa pagitan ng mga politiko at burukrata. Ayon sa kanya, dapat tukuyin kung sino ang may pananagutan — hindi lang ang mga kontraktor kundi pati ang mga opisyal na may “kolehiyo ng kapangyarihan” sa paggastos ng maraming bilyong piso.

Sinabi rin ni Marcoleta na may mga potensyal na testigo na nag‑“send feelers” sa kanya — ilan sa kanila ay mga kontraktor — at nais niyang malaman kung ano ang kanilang babunyagin tungkol sa ghost o substandard projects. Ayon sa kanyang pahayag, may impormasyon rin na ilan sa kanila ay nasa ibang bansa ngayon, kaya tumutukoy siya sa posibilidad ng lookout order para sa mga suspek, kahit wala pa silang kapangyariang magbigay ng hold departure order.

Sa una niyang pahayag para sa media, mariin siyang nanawagan: “Huwag niyong subukan kami” — para sa kanya, sapat na ang pasensya ng komite sa paulit-ulit na pagtatanggi o panganga­sole sa mga opisyal, at kailangan na ng “substantive answers, truthful answers, concrete accountability.”Ayon sa kanyang plano, nais niyang lumabas nang malinaw ang buong listahan ng ghost projects at kung sino ang dapat managot sa General Appropriations Act (GAA) kung saan maaaring naganap ang pekeng proyekto o maling paggamit ng pondo.

Hindi man lahat sumang-ayon sa paraan ni Marcoleta. Isang kilalang kritiko ay si Sen. Panfilo “Ping” Lacson, na itinanggi ang paratang ni Marcoleta na siya umano ay nagpapagusap tungkol sa iskedyul ng pagdinig para hindi si Marcoleta ang manguna.  Ayon kay Lacson, mahalaga rin ang pagdinig sa badyet ng 2026 at kung bakit ito nag-o-overlap sa imbestigasyon sa flood control, at hindi daw intensyunal na sinisikap pigilan ang mandato ni Marcoleta.

Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, sinasabi ni Marcoleta na kailangan ang tulong ng publiko: huwag lamang silang manood kundi makiisa sa pamamagitan ng pagbibigay ng impormasyon, larawan, o dokumento na maaaring makatulong sa pagtukoy ng katotohanan. Sinabi niya na maraming tao na ang nag-submit ng impormasyon sa kanya pero kailangan munang sertipikahin dahil may posibilidad na may “pake‑gawa” mula sa maling mapagkukunan o AI-generated na content.

Hindi katahimikan ang sinasalubong ng kampanya. May sen. Francis “Chiz” Escudero na nagbabala laban sa mga “calculated diversions” na maaaring ilihis ang konsentrasyon ng publiko sa tunay na isyu — partikular na sa mga ghost projects at budget insertions. Ayon sa kanya, ang pangunahing isyu ay hindi dapat malihis sa mga proyekto na hindi natapos o hindi tumutugon sa kalidad, pati na rin ang mga posibleng kickback sa ilang mambabatas at opisyal.

Samantala, may bagong dimensyon ang isyu: sa isang press release, si Sen. Imee Marcos ay nagtanong tungkol sa “halos trilyong pisong utang” na naugnay umano sa mga “ghost flood control projects.” Ayon sa kanya, maraming proyekto ng Unified Project Management Office (UPMO) ang tila hindi maipakita nang maayos ang kanilang “accomplishment report,” lalo na sa mga ilog at baybayin na dapat ay target ng flood management. Pinanindigan niyang dapat may transparency sa kung paano ginagastos ang pondo, at itinulak niya ang mas malalim na koordinasyon sa lokal na pamahalaan bago magsimula ang mga flood control project upang maiwasan ang maling alokasyon.

Hindi rin naiwasan na banggitin ni Marcoleta ang mga konkretong kaso ng substandard construction: sa hearing, inilahad niya ang isang revetment sa Calumpit na diumano’y may mali sa disenyo at materyales, na maaaring hindi tumagal. Ayon sa kanya, ang pagkasira ng estruktura ay hindi simpleng aksidente kundi resulta ng kompromiso sa kalidad para sa kita — isang paratang na malala lalo kung totoo ang ghost project claim.

Ang imbestigasyon na ito ay hindi lamang usapin ng pondo, kundi hinaharap din ang moral na hamon: kung saan ang komite ay nagtatanong hindi lang kung sino ang kumuha ng pera, kundi kung bakit ang ilan sa mga pinakamahina — ang mga mamamayan sa mababang lugar na madalas bahain — ang talagang nasasaktan sa katiwalian. Para kay Marcoleta, ang pagtatayo ng proyekto ay dapat hindi lamang para makabawi sa baha, kundi para magbigay ng tunay na proteksyon sa mamamayan.

Ngunit may panganib sa imbestigasyon — kung hindi ma-verify nang maayos ang mga testigo, kung ang mga dokumentong sinasabi niyang “feelers” ay hindi sapat ang bigat, maaaring maabuso ang proseso para sa pulitikal na layunin. May mga kritiko na nagbababala na ang motu proprio inquiry ay maaaring maging platform para sa politikal na grandstanding. Ngunit para sa maraming Pilipino na nanonood, ang banta ng ghost projects at substandard construction ay tunay at nangangailangan ng agarang aksyon.

Habang nagpapatuloy ang mga pagdinig, isa pa ring malaking tanong ang nagpapatigil sa marami: matatapatan ba ang mga taong nasa likod ng anomalya? Maaayos ba ang sistema para hindi na maulit ang ganoong kurapsyon sa susunod? At higit sa lahat, makakamit ba ng Senado ang tunay na pananagutan — hindi lang palabas sa harap ng kamera, kundi sa puso ng mga mamamayan na umaasa na ang kanilang bayad-buwis ay gagamitin nang tama at makatarungan?

Sa huling pagtingin, malinaw na hindi simpleng imbestigasyon ang nagpapatakbo ngayon sa Senado. Ito ay isang laban para sa integridad, para sa transparensiya, at para sa tiwala ng mamamayan. At habang patuloy na sumisilip ang komite sa dilim ng mga kontrata at pondo, ang buong bansa ay nakabantay — umaasa na ang liwanag ng katotohanan ay magsilbing daan para sa tunay na pagbabago.