2025 na. Sampung taon na mula noong ikinasal ako sa taong hindi ko pinili. Sampung taon na akong nakulong sa isang buhay na hindi akin.

At ngayong gabi, tatakas ako.

Tahimik ang paligid. Hawak ko ang bag na may kaunting damit, ilang diaper ng bunso, at ipon kong sinikap itago sa asawa ko. Maingat akong kumilos—ayokong magising ang mga bata. Si Mika, limang taon, mahimbing ang tulog habang niyayakap ang laruan niyang si Bunny. Si Doy, dalawang taon, nakabuka ang bibig habang mahinang humihilik.

Lumuhod ako sa tabi nila. Hinaplos ko ang buhok nila. Tumulo ang luha ko.
“Mga anak, patawarin niyo si Mama… pero kailangan nating lumaya.”

Ang Kabayaran

Noong 15 ako, binalita sa akin ng mga magulang ko na may kasunduan na raw sila sa pamilya ng anak ng pinagkakautangan namin. Ako raw ang ipambabayad—bilang asawa. Ayaw ko, pero lumuhod ang papa ko sa harap ko, umiiyak. Sabi niya, kung hindi ako papayag, makukulong siya. Hindi makakapag-aral ang mga kapatid ko. Magugutom kami.

Hindi ko alam kung dahil ba sa awa o takot, pero napapayag nila ako. At simula noon, naging malinaw na sa akin: hindi na ako bata. Isa na akong sakripisyo.

Pag-aasawa ng Walang Puso

Ang kasal namin ay engrande. Simbahan. Bulaklak. Maraming bisita. Pero ako? Wala. Wala akong naramdaman. Para lang akong robot na tumatango sa bawat tanong ng pari.
“Tinanggap mo ba siya bilang asawa?”
“Opo.”
Pero ang totoo, gusto kong sumigaw ng “HINDI!”

Pagkatapos ng kasal, lumipad kami papuntang Japan para sa honeymoon. Pero sa buong biyahe, hindi ako nagsalita. Hindi dahil wala akong sasabihin, kundi dahil baka kapag nagsalita ako… masira ang lahat.

Bilang Bilanggo

Binalaan ako ng asawa ko:
“Wala kang karapatang umalis sa bahay nang hindi ko alam. Dito ka lang. Babae ka. Diyan ka lang sa bahay. Alagaan mo ang anak natin.”

At doon nagsimula ang buhay ko bilang anino. Wala akong cellphone na sariling akin. Wala akong access sa pera. Kahit gusto kong magtrabaho, hindi ako pinayagan. Para akong nakakulong sa bahay, kasama ang dalawang bata na siyang naging tanging dahilan kung bakit ako nabubuhay.

Ang Simula ng Pagising

Isang araw, habang nililinis ko ang bulsa ng pantalon ng asawa ko, may nakita akong resibo mula sa isang hotel sa Cebu. Hindi siya nagsabi na may lakad siya. Nagduda ako. Tinignan ko ang inbox niya sa tablet at doon ko nakita: mga larawan niya kasama ang ibang babae. Sweet. Naka-akbay. May halik.

Hindi ako nagsalita. Hindi ako nagalit. Pero may pumutok sa loob ko.

Kung ako ang kabayaran sa utang, bakit siya may karapatang saktan ako ng ganito?

Pagpaplano ng Pagtakas

Kinausap ko ang kaibigan ko sa kolehiyo—si Carla. Siya lang ang alam kong mapagkakatiwalaan. Matagal na siyang nasa Davao, may maliit na apartment, at isang silid na bakante.

“Handa akong tulungan ka, Marie. Basta handa ka ring lumaban.”

Sa loob ng anim na buwan, dahan-dahan kong tinago ang ipon ko—pera mula sa mga sukli sa palengke, mga baryang iniipit ko sa ilalim ng cabinet, mga padala ng pinsan ko mula sa abroad na hindi alam ng asawa ko. Kumuha ako ng fake ID. Nag-book ako ng ticket sa pangalan ng ibang tao. Plano ko ay simpleng-simple: umalis isang madaling araw habang tulog ang lahat.

Ang Pagtakas

Bago mag-alauna ng madaling araw, binuhat ko si Doy. Ginising ko si Mika ng marahan.
“Mika, magpapasyal tayo. Huwag kang maingay ha?”

Tahimik kaming lumabas ng bahay. Sumakay kami ng tricycle pa-terminal. Habang nasa bus, tinitingnan ko ang paligid. Sa bawat hinto, kaba ang nararamdaman ko. Baka may humabol. Baka may makakita. Baka may magsumbong.

Pero nakarating kami sa Davao nang ligtas.

Bagong Buhay

Pagdating doon, sinalubong kami ni Carla. Tinirhan niya kami sa isang maliit na bahay sa tabi ng apartment niya. Hindi ito marangya, pero malayo sa takot.

Nagsimula akong magtrabaho bilang assistant sa isang maliit na coffee shop. Doon ko naramdaman ang saya ng simpleng buhay. May sahod. May respeto. May paghinga.

Nag-enroll ako sa night class para sa mga ina na gustong magpatuloy ng pag-aaral. Hindi madali—gabi ako nag-aaral, araw ako nagtatrabaho. Pero para sa mga anak ko, kaya ko.

Ang Paghahanap ng Hustisya

Isang araw, tumawag ang abogado ko.
“Marie, may warrant of arrest daw laban sa’yo. Kidnapping ang kaso. Inireklamo ka ng asawa mo.”

Nanlamig ako. Pero salamat sa tulong ng Women’s Center, may abogado na ako. May mga dokumento akong hawak. Hindi ako nagsimula ng gulo. Umalis lang ako dahil sa karahasan at kalupitan.

Sa korte, nagharap kami. Hindi ko na siya kinatatakutan.
“Pinakasalan kita dahil sa utang ng pamilya ko. Pero hindi ibig sabihin noon ay wala na akong karapatang mabuhay ng may dignidad,” sabi ko sa harap ng judge.

Pagpanalo sa Sarili

Hindi naging madali. Pero nakuha ko ang full custody ng mga anak ko. Tinanggal ang warrant. Inalis ang kasong kidnapping.

At higit sa lahat, nagsimula akong magsulat ng blog. Inilabas ko ang buong kwento ko. Sa una, takot pa ako. Pero habang tumatagal, mas marami ang nagbabasa. Mas maraming babae ang lumalapit, nagsasabing,
“Ate Marie, ako rin ‘yon.”

Ang Tunay na Kalayaan

Ngayon, 2026 na. May sarili na akong maliit na negosyo—isang karinderya malapit sa school ng mga bata. Si Mika ay Grade 1 na. Si Doy ay nasa day care.

Tuwing gabi, bago kami matulog, niyayakap nila ako. Walang luho. Walang kayamanan. Pero puno ng pagmamahal.

At sa tuwing tatanungin ako ni Mika:
“Ma, nasaan si Papa?”

Sinasagot ko lang:
“Anak, minsan, para maging masaya, kailangan piliin mong lumayo sa mga taong hindi marunong magmahal.”