Isang mainit na tanong ang bumalot sa publiko matapos ang biglaang pag-atras ng mag-asawang Sarah at Curly Discaya sa kanilang pakikipagtulungan sa imbestigasyon ng Independent Commission for Infrastructure (ICI) kaugnay ng umano’y katiwalian sa mga flood control projects.

Dati ay bukas ang mag-asawa sa pagbabahagi ng impormasyon at testimonya na makatutulong sana sa pag-usad ng kaso. Ngunit kamakailan lamang, nagdesisyon silang umatras sa proseso — isang hakbang na hindi lang ikinagulat kundi ikinabahala rin ng maraming tagasubaybay ng isyu.

Bakit sila umatras?

Ayon sa kanilang legal counsel na si Atty. Cornelio Samaniego, hindi basta-bastang desisyon ang ginawa ng kanyang mga kliyente. Inihayag niya na may matibay na dahilan kung bakit nagbago ang isip ng mag-asawa.

Una, napansin daw nila ang tila pagiging ‘bias’ ng ICI matapos mapanood ang ilang panayam ng mga opisyal mula sa mismong commission at sa Department of Justice. May mga pahayag kasi na parang nagpapahiwatig na tapos na ang pagdedesisyon sa kaso — kahit hindi pa man naririnig ang panig ng Discaya.

Isa pa sa mga sinabi ng isang commissioner ay, “hindi naman daw sila ang pangunahing may sala,” na sa pananaw ni Sarah Discaya ay nagpapakita na may kinikilingan na agad ang imbestigasyon bago pa man ito matapos. Para sa kanila, paano ka magtitiwala sa isang prosesong tila may nauna nang hatol?

“Hindi patas ang laban.”

Bukod sa bias na tono ng mga panayam, sinabi rin ng Acting Secretary of Justice sa isang public statement na kahit wala raw testimonya mula sa mag-asawang Discaya ay puwede pa rin silang maghain ng kaso laban sa ibang sangkot na opisyal. Dahil dito, napaisip ang mag-asawa: kung hindi naman pala kailangang marinig ang kanilang pahayag, para saan pa ang kanilang kooperasyon?

Dagdag pa ni Atty. Samaniego, nararamdaman ng kanyang mga kliyente na baka maging scapegoat lang sila ng sistema. Sa halip na makatulong, baka sila pa ang madamay sa mga kasong hindi nila kontrolado.

May tinatawag silang “malaking tao”

Sa gitna ng lahat ng ito, lumutang din ang mas sensitibong dahilan. Ayon sa abogado, may nabanggit na umano ang mag-asawa sa isang closed-door hearing sa Senate Loribon Committee—isang “malaking tao” na may direktang kinalaman sa pagpwersa sa kanila na magbigay ng pera kapalit ng pabor sa mga proyekto.

Hindi pa nila inilalabas sa publiko ang buong detalye, ngunit sinigurado nilang may hawak silang ebidensiya. Dahil sa bigat ng impormasyong ito, mas naging mahirap para sa kanila na basta-basta sumunod sa anumang imbestigasyon nang hindi malinaw ang proteksyong ibinibigay sa kanila.

Hindi raw sila tinulungan

Bukod sa mga isyung moral at legal, isa pang practical na dahilan ang inilahad ng kampo ng Discaya. Ayon sa abogado, kahit sila na mismo ang humiling ng pitong araw na palugit upang maayos ang mga dokumentong isusumite nila sa ICI, hindi ito pinagbigyan ng komisyon. Sa halip, naglabas pa raw ng panayam ang isang commissioner habang hindi pa tapos ang imbestigasyon — bagay na lalong nakasira ng tiwala nila sa proseso.

Higit pa rito, kasalukuyang nasa Senate Detention Facility pa rin si Curly Discaya matapos siyang ma-contempt noong Setyembre. Dahil dito, limitado ang kanyang kakayahan na makipag-ugnayan at ayusin ang mga kinakailangang papeles.

Sagot sa mga paratang

Sa kabila ng pahayag ng Office of the Ombudsman na “misguided” o maling desisyon ang ginawa ng mag-asawa, nanindigan ang kanilang kampo na wala silang pinoprotektahan. Ang gusto lamang nila ay isang patas at pantay na proseso kung saan maririnig ang kanilang panig nang walang panghuhusga.

“Hindi kami tumatalikod sa hustisya. Ang gusto lang namin, kapag nagsalita kami, maririnig kami ng patas — hindi para lang gamitin at pagkatapos ay itapon,” ani Atty. Samaniego.

Hindi pa ito ang wakas

Sa ngayon, nananatiling tahimik sa detalye ang mag-asawa ngunit bukas pa rin sa posibilidad na lumahok sa legal na proseso sa tamang panahon. Ang kanilang paninindigan: hindi pa tapos ang laban.

Pinag-aaralan pa rin ng kanilang legal team ang mga susunod na hakbang para tiyaking hindi maabuso ang karapatan ni Curly Discaya habang nasa kustodiya ng Senado. Inaasahan ng kanilang kampo na darating ang tamang oras at lugar upang mailahad ang kanilang buong salaysay.

Tanong ng Bayan

Ngayon, ang tanong ng maraming Pilipino: Kung ikaw kaya ang nasa lugar ng mag-asawang Discaya, itutuloy mo pa ba ang pakikipagtulungan kung sa simula pa lang ay pakiramdam mo na ang buong proseso ay laban sa’yo?

Sa isang panahon kung saan ang tiwala sa mga institusyon ay unti-unting nawawala, mahalagang tanungin: ang tunay bang layunin ng imbestigasyon ay hustisya, o may iba pang laro sa likod ng entablado?

Sa gitna ng lahat ng ito, isang paalala ang paulit-ulit na sinasabi ng kampo ng Discaya — hindi sila natatakot magsalita. Ang tanong lang: kailan, saan, at kanino?